HƯỞNG ỨNG NGÀY SỨC KHỎE TÂM THẦN THẾ GIỚI 10/10
Lắng nghe, thấu hiểu và cùng nhau chăm sóc sức khỏe tâm thần

Ngày 10/10 hằng năm là Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới, nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng và thúc đẩy các hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm thần. Đây cũng là dịp để mỗi người quan tâm hơn đến cảm xúc của bản thân, lắng nghe những người xung quanh và cùng xây dựng môi trường sống có sự sẻ chia, tôn trọng. Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra thông điệp “Lived experiences heard: real voices, real change”, có thể chuyển ngữ là “Lắng nghe trải nghiệm thực tế: tiếng nói chân thật, thay đổi thực chất”. Thông điệp nhấn mạnh việc lắng nghe và tạo điều kiện để người có trải nghiệm về các vấn đề sức khỏe tâm thần tham gia vào những quyết định liên quan đến việc chăm sóc và cuộc sống của chính mình.

Sức khỏe tâm thần là một phần thiết yếu của sức khỏe, gắn liền với cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận, học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ. Những khó khăn về tâm thần có thể xuất hiện ở bất kỳ ai. Áp lực học tập, công việc, khó khăn kinh tế, mâu thuẫn gia đình hay thiếu sự hỗ trợ đều có thể ảnh hưởng đến trạng thái tinh thần. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe tâm thần cần sự quan tâm của cá nhân, gia đình, nhà trường, nơi làm việc và cộng đồng. Trong cuộc sống hằng ngày, hãy dành thời gian nhận biết những thay đổi của bản thân. Buồn bã kéo dài, lo âu nhiều, mất hứng thú với hoạt động quen thuộc, khó ngủ, khó tập trung hoặc gặp khó khăn trong sinh hoạt là những biểu hiện cần được chú ý. Khi các biểu hiện kéo dài, tăng lên hoặc ảnh hưởng đến việc học tập, công việc và các mối quan hệ, hãy tìm đến nhân viên y tế hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần để được đánh giá, hỗ trợ. Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên thông tin trên mạng.

Chăm sóc tinh thần có thể bắt đầu từ những việc gần gũi: duy trì giờ ngủ đều đặn, ăn uống đầy đủ, vận động phù hợp, sắp xếp thời gian nghỉ ngơi và giữ liên hệ với người mình tin cậy. Khi cảm thấy quá tải, hãy cho phép bản thân tạm dừng và chia sẻ điều đang khiến mình lo lắng. Những thói quen này có thể hỗ trợ sức khỏe tâm thần; khi khó khăn vượt quá khả năng tự ứng phó, sự hỗ trợ chuyên môn là cần thiết. Đối với người thân, bạn bè hay đồng nghiệp đang gặp khó khăn, hãy bắt đầu bằng một lời hỏi thăm chân thành: “Dạo này bạn cảm thấy thế nào?” hoặc “Tôi có thể giúp gì cho bạn?”. Hãy dành thời gian lắng nghe, tránh vội phán xét, trách móc hay yêu cầu họ phải “mạnh mẽ lên”. Mỗi người có hoàn cảnh và nhu cầu khác nhau; sự quan tâm cần đi cùng với việc tôn trọng cảm xúc, quyền riêng tư và lựa chọn của họ.Gia đình có thể dành thêm thời gian trò chuyện; nhà trường có thể tạo điều kiện để người học tiếp cận tư vấn; nơi làm việc có thể khuyến khích trao đổi về áp lực và nhu cầu hỗ trợ. Mỗi người hãy góp phần giảm kỳ thị bằng cách không chế giễu, gán nhãn hoặc xem những khó khăn tâm thần là sự yếu đuối. Nếu một người có ý nghĩ hoặc thôi thúc hành vi tự làm hại bản thân, cần tìm sự hỗ trợ y tế, người thân ngay.

Sử dụng mạng xã hội có ý thức cũng là một phần của việc chăm sóc bản thân. Hãy hướng việc sử dụng mạng xã hội đến những mục đích có ích như kết nối với người thân, học tập, chia sẻ thông tin đáng tin cậy và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, mỗi người nên tự quan sát: sau khi sử dụng mạng xã hội, mình cảm thấy được kết nối hay mệt mỏi hơn? Việc lướt mạng có đang chiếm thời gian ngủ, học tập, làm việc và trò chuyện trực tiếp? Những nội dung mình theo dõi có khiến bản thân thường xuyên lo lắng hoặc tự so sánh, đánh giá thấp chính mình?  Từ những quan sát đó, hãy chủ động điều chỉnh thói quen: dành những khoảng thời gian không sử dụng điện thoại, tắt thông báo không cần thiết, hạn chế lướt mạng trước giờ ngủ và ngừng theo dõi những tài khoản khiến mình cảm thấy áp lực. Không cần cố xem hết mọi thông tin hay phản hồi ngay mọi tin nhắn. Khi tiếp cận nội dung về sức khỏe tâm thần, nên kiểm tra nguồn, ưu tiên thông tin từ cơ sở y tế và người có chuyên môn; không tự gán cho mình một chẩn đoán chỉ từ video ngắn hoặc bài trắc nghiệm trên mạng. Mỗi người cũng cần góp phần xây dựng môi trường giao tiếp trực tuyến có trách nhiệm. Không chế giễu ngoại hình, xúc phạm, công kích hoặc chia sẻ thông tin riêng tư của người khác khi chưa được đồng ý. Trước một bài đăng thể hiện sự buồn bã hay khó khăn, hãy lựa chọn lời hỏi thăm chân thành, tránh bình luận phán xét hoặc phát tán câu chuyện. Nếu gặp nội dung quấy rối, có thể sử dụng chức năng chặn, báo cáo và tìm sự hỗ trợ từ người tin cậy.

Hưởng ứng Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới 10/10, hãy bắt đầu bằng một hành động cụ thể: quan tâm đến cảm xúc của mình, hỏi thăm một người thân và sẵn sàng kết nối với sự hỗ trợ khi cần.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần mỗi ngày - lắng nghe bằng sự tôn trọng, đồng hành bằng những việc làm thiết thực.

Tin và bài: TS.Lê Thị Hoàng Liễu