NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ BỆNH SỐT RÉT

1. Sốt rét là gì?

Sốt rét (Malaria) là bệnh do ký sinh trùng Plasmodium gây ra với các triệu chứng đau đầu, sốt, lạnh run, bệnh có thể dẫn đến sốt rét ác tính, suy cơ quan nội tạng và có thể tử vong. Bệnh lây truyền qua trung gian muỗi Anophen cái (muỗi đòn xóc), thời gian ủ bệnh từ 10 -15 ngày. Ngoài ra bệnh có thể lây truyền qua đường truyền máu, mẹ sang con, dùng chung bơm kim tiêm dính máu có ký sinh trùng sốt rét.

Hình 1. Muỗi Anophen lây truyền bệnh sốt rét

2. Triệu chứng sốt rét

Người mắc bệnh sốt rét có thể chỉ xuất hiệu các triệu chứng sốt rét thông thường nhưng cũng có khi lại là dấu hiệu sốt rét ác tính. 

Hình 2. Triệu chứng bệnh sốt rét

a.  Dấu hiệu sốt rét thông thường

Người bệnh sốt rét có những dấu hiệu thường gặp như sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau bụng, mệt mỏi, thở nhanh, nhịp tim nhanh, ho, mệt mỏi, đau cơ khớp, tiêu chảy. Đặc điểm sốt ở bệnh nhân sốt rét là sốt lạnh run có chu kì (cách ngày hoặc cách 2 ngày). 

Tùy vào cơ địa mỗi người mà bệnh sẽ có những biểu hiện khác nhau. Nếu như sốt điển hình thì người bệnh sẽ trải qua 3 giai đoạn: Rét run – sốt – vã mồ hôi. Còn sốt không điển hình thì người bệnh có những biểu hiện chung như: Sốt không thành cơn hoặc sốt liên tục, ớn lạnh, rét, nổi da gà. Một số trường hợp, người bệnh bị phình to lách, gan to, người xanh xao, suy nhược, thiếu máu.

b.  Dấu hiệu sốt rét ác tính

Sốt rét ác tính là dạng sốt rét nguy kịch. Bệnh gây tắc nghẽn các mao mạch nhỏ, dẫn đến rối loạn tuần hoàn, giảm tưới máu đến các cơ quan và gây tổn thương não. Người bệnh có biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng, với các dấu hiệu như sốt cao liên tục, rối loạn ý thức (mơ sảng, nói lẩm bẩm, ngủ li bì), rối loạn tiêu hóa (ói mửa, buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng), đau đầu dữ dội, nhìn lờ đờ, da tái xanh,…

Ngoài ra, người bệnh có thể thiếu máu nặng, suy thận, phù phổi cấp, hạ đường huyết, sốc, xuất huyết, co giật toàn thân, vàng da, … Sốt rét ác tính nếu không được điều trị kịp thời thì tỷ lệ tử vong rất cao.

3. Ai có nguy cơ bị bệnh sốt rét?

Bệnh sốt rét lưu hành chủ yếu ở vùng rừng núi, nơi người dân canh tác làm nương rẫy, trồng cao su. Một số vùng lưu hành bệnh sốt rét thường gặp là Tây Nguyên, Bình Phước, một số tỉnh miền trung, vùng giáp biên giới Lào, Campuchia, một số nước Châu Phi,…). Người bệnh được xác định nhiễm ký sinh trùng gây bệnh sốt rét khi có kết quả xét nghiệm máu dương tính.

Hình 3.Một số vùng lưu hành bệnh sốt rét tại Việt Nam (Bình Phước, Gia Lai, Ninh Thuận...)

Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh nếu bị muỗi nhiễm bệnh đốt. Tuy nhiên, những nhóm sau đây có nguy cơ cao hơn hoặc dễ diễn tiến nặng hơn:

• Người dân sống tại vùng lưu hành bệnh sốt rét (vùng rừng núi, biên giới).
• Người từ vùng không có sốt rét đi vào vùng lưu hành bệnh sốt rét (khách du lịch, người đi công tác, bộ đội, kiểm lâm...) do chưa có miễn dịch.
• Phụ nữ mang thai và trẻ em dưới 5 tuổi (hệ miễn dịch yếu).
• Người mắc các bệnh làm suy giảm miễn dịch (HIV/AIDS). 

Đáng lưu ý, một số trường hợp sốt rét bẩm sinh dù hiếm gặp nhưng bệnh xuất hiện sớm ngay sau khi trẻ chào đời. Lúc này, trẻ quấy khóc, sốt, vàng da, gan lách to. Với trẻ trên 6 tháng tuổi nếu bị sốt rét sẽ sốt cao liên tục, nôn, tiêu chảy, bụng chướng, gan lách to, có dấu hiệu viêm màng não, co giật, tỷ lệ tử vong cao.

4. Cách phòng bệnh sốt rét

Cách phòng bệnh sốt rét hiệu quả nhất là chống muỗi đốt. Thời gian hoạt động của muỗi Anophen là từ chiều tối cho đến gần sáng, vì vậy nên tránh tập trung đông người trong khoảng thời gian này, mặc quần áo dài, đối với vùng da hở nên xoa kem và hương xua muỗi. Người dân cần ngủ mùng dù ở trong nhà, nương rẫy, hay đi du lịch trong rừng.

Khu vực xung quanh nhà nên được phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, khơi thông dòng chảy, vớt rong rêu làm thoáng mặt hồ nước. Nhà ở nên xây dựng xa rừng và xa nguồn nước, lắp lưới chống muỗi khu vực cửa ra vào và cửa sổ.

Ngoài ra, những khu vực bệnh sốt rét lưu hành thường xuyên thì người dân còn được uống thuốc dự phòng ngắn ngày, xác định sớm ca bệnh để khoanh vùng dịch.

Đối với những người đi từ vùng lưu hành bệnh sốt rét về nếu có triệu chứng sốt thì cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Nguồn:

Medinet.gov.vn - Bệnh sốt rét: nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

hcdc.vn – Những điều cần biết về bệnh sốt rét

Bài, hình ảnh:

BS CKI. Dương Thị Mai Trinh

Phó trưởng khoa Nhi